Kiedy słyszymy słowo „udar”, zwykle myślimy o osobach starszych. Tymczasem udar mózgu może wystąpić również u nastolatka, kilkulatka, a nawet noworodka.
29 października obchodzimy Światowy Dzień Udaru Mózgu. To dobra okazja, by przypomnieć, jakie objawy powinny zaalarmować rodziców i dlaczego nie należy czekać z wezwaniem pomocy. [1][5]
Czym jest udar mózgu?
Udar to nagłe zaburzenie krążenia krwi w mózgu, które może prowadzić do uszkodzenia jego komórek. Wyróżniamy dwa główne rodzaje:
Udar niedokrwienny
Dochodzi do niego, gdy przepływ krwi przez naczynie zaopatrujące część mózgu zostaje zablokowany.
Udar krwotoczny
Powstaje w wyniku pęknięcia naczynia i krwawienia do mózgu lub jego otoczenia.
Oba stany wymagają pilnej diagnostyki i leczenia szpitalnego. Na podstawie samych objawów rodzic nie może ustalić rodzaju udaru. [1][7]
Dlaczego udar może dotyczyć także dzieci?
Udar może wystąpić na każdym etapie dzieciństwa, również w okresie okołoporodowym. U najmłodszych jego przyczyny i czynniki ryzyka często różnią się od tych znanych u dorosłych.
Mogą obejmować między innymi wrodzone wady serca, choroby naczyń mózgowych, zaburzenia krzepnięcia, niektóre zakażenia oraz urazy głowy lub szyi. Czasem mimo badań nie udaje się jednoznacznie ustalić przyczyny. [1][7]
Jakie objawy powinny zaalarmować rodzica?
Szczególną uwagę zwracają nagłe objawy neurologiczne — nowe, nietypowe dla dziecka, pojawiające się bez wyraźnego wyjaśnienia:
- Osłabienie ręki lub nogi, zwłaszcza po jednej stronie ciała.
- Asymetria twarzy lub opadnięcie jednego kącika ust.
- Trudności z mową, niewyraźna wypowiedź lub problem ze zrozumieniem słów.
- Nagłe zaburzenia widzenia w jednym oku lub obojgu oczach.
- Utrata równowagi, trudności w chodzeniu lub zaburzenia koordynacji.
- Nagły, bardzo silny ból głowy, szczególnie z wymiotami lub sennością.
- Pierwszy w życiu napad drgawkowy, zwłaszcza obejmujący jedną stronę ciała.
- Zaburzenia świadomości, nagłe splątanie lub trudność w obudzeniu dziecka.
U niemowląt objawy mogą wyglądać inaczej
Niepokojące bywają drgawki lub wyraźnie słabsze ruchy jednej strony ciała. U tak małego dziecka trudniej ocenić mowę, widzenie czy równowagę, dlatego klasyczny zestaw objawów może być nieobecny. [7]
Te objawy mogą wystąpić także w innych chorobach. Nie trzeba jednak mieć pewności, że to udar, aby wezwać pomoc. Nie czekaj, aż pojawi się kilka objawów jednocześnie.
BE FAST — sześć wskazówek do szybkiej reakcji
Angielski skrót pomaga przypomnieć sobie najważniejsze sygnały ostrzegawcze i właściwe działanie:
Równowaga · Balance
Nagła utrata równowagi, trudność w chodzeniu lub zaburzenia koordynacji.
Widzenie · Eyes
Nagłe pogorszenie widzenia, podwójne widzenie lub utrata wzroku.
Twarz · Face
Niesymetryczny uśmiech lub opadnięcie jednej strony twarzy.
Ręce · Arms
Nagłe osłabienie jednej ręki lub niemożność jej uniesienia.
Mowa · Speech
Niewyraźna mowa, trudność w wypowiadaniu słów lub rozumieniu.
Czas · Time
Natychmiast wezwij pomoc: 112 lub 999. Nie czekaj na kolejne objawy.
Co zrobić, gdy podejrzewasz udar?
Natychmiast wezwij zespół ratownictwa medycznego. Powiedz, że chodzi o dziecko, opisz objawy i podaj dokładne miejsce zdarzenia. Nie czekaj na zwykłą wizytę ani odpowiedź na SMS do gabinetu. [6]
- Podaj czas wystąpienia objawów. Jeśli go nie znasz, powiedz, kiedy dziecko było ostatnio widziane bez objawów. Nie opóźniaj telefonu, aby to ustalić.
- Postępuj zgodnie z instrukcjami dyspozytora. Zostań przy dziecku i zapewnij mu bezpieczeństwo.
- Nie podawaj jedzenia, picia ani leków na własną rękę. Dotyczy to także aspiryny. O leczeniu decyduje zespół medyczny. [8][9]
- Obserwuj reakcję dziecka i oddech. Jeśli dziecko nie reaguje i nie oddycha prawidłowo, rozpocznij resuscytację zgodnie z instrukcjami dyspozytora. [2]
Czy dziecko może wrócić do zdrowia po udarze?
Przebieg zdrowienia jest indywidualny. Zależy między innymi od rodzaju udaru, miejsca i rozległości uszkodzenia oraz możliwości szybkiego wdrożenia odpowiedniego leczenia.
U części dzieci dochodzi do znacznej poprawy sprawności. Inne potrzebują długotrwałej rehabilitacji, terapii mowy, wsparcia psychologicznego i opieki neurologicznej. Plan pomocy ustala zespół prowadzący leczenie. [4]
Ważna jest również obserwacja rozwoju i funkcjonowania w szkole. Niektóre trudności, na przykład dotyczące uczenia się czy koncentracji, mogą stać się widoczne dopiero później, wraz z rosnącymi wymaganiami. [3]
Świadomość daje szansę na szybszą pomoc
Nie każdy ból głowy ani chwilowe gorsze samopoczucie oznaczają udar. Alarmować powinna jednak nagła zmiana — zwłaszcza osłabienie jednej strony ciała, zaburzenia mowy, widzenia, równowagi lub świadomości.
Rodzic nie musi samodzielnie stawiać rozpoznania. Jego najważniejszym zadaniem jest zauważyć niepokojące objawy i szybko wezwać pomoc.
Szybka reakcja ma znaczenie.
Krótko o pytaniach rodziców
Czy bez opadniętego kącika ust można mieć udar?
Tak. Brak asymetrii twarzy nie wyklucza udaru u dziecka. Alarmować mogą także inne nagłe objawy neurologiczne. [3]
Czy pierwszy napad drgawkowy oznacza udar?
Nie musi oznaczać udaru, ale wymaga pilnej pomocy medycznej. Przy pierwszym napadzie wezwij pomoc pod numerem 112 lub 999 i postępuj zgodnie z instrukcjami dyspozytora. [2]
Co jeśli objawy minęły po kilku minutach?
Nadal potrzebna jest pilna ocena. Ustąpienie objawów nie daje pewności, że zagrożenie minęło. Poinformuj dyspozytora o całym przebiegu zdarzenia. [2]
Źródła
- American Stroke Association — Stroke in ChildrenUdar dziecięcy, czynniki ryzyka i objawy ostrzegawcze.
- American Heart Association / American Red Cross — Guidelines for First Aid, 2024Pierwsza pomoc, podejrzenie udaru i napady drgawkowe; ograniczenia FAST u dzieci.
- RCPCH — Stroke in Childhood: Clinical GuidelineWytyczne z 2017 r.; objawy, diagnostyka i długofalowa opieka.
- American Stroke Association — Recovery and Treatment for Pediatric StrokeLeczenie i rehabilitacja po udarze.
- World Stroke Organization — World Stroke Day 2026Światowy Dzień Udaru Mózgu — 29 października.
- Pacjent.gov.pl — Pogotowie i numer alarmowyNumery ratunkowe 112 i 999 w Polsce.
- American Academy of Pediatrics — Stroke in Babies and ChildrenUdar u niemowląt i dzieci; objawy i przyczyny.
- American Stroke Association — Aspirin and StrokeDlaczego nie należy samodzielnie podawać aspiryny przy podejrzeniu udaru.
- American Stroke Association — Stroke Health Lesson (PDF)Postępowanie w oczekiwaniu na ratowników.
Źródła sprawdzone 28 października 2026 r.
Gabinet Małego Pacjenta
Dbamy o zdrowie najmłodszych i wspieramy rodziców w podejmowaniu świadomych decyzji.
Materiał ma charakter edukacyjny i nie zastępuje indywidualnej konsultacji lekarskiej. Podejrzenie udaru jest stanem nagłym wymagającym wezwania zespołu ratownictwa medycznego.